Kako zaštititi imovinu i ulaganja u bračnoj zajednici - I dio

Imovinski odnosi između bračnih supružnika predstavljaju jedno od najvažnijih pitanja porodičnog prava, naročito kada dođe do spora, razvoda braka ili potrebe utvrđivanja vlasničkih prava na određenoj imovini.
Zakonsko razlikovanje posebne i zajedničke imovine ima presudan značaj za zaštitu prava oba supružnika.
Ovo je posebno važno za one koji žele da izbjegnu moguće nesporazume I konflikte u vezi sa imovinom, ili žele da naknadno, kada je brak već sklopljen, sporazumno regulišu imovinska pitanja bez potrebe za sudskim odlučivanjem i sa time skopčanim troškovima i drugim nepotrebnim gubicima.
Supružnici ili budući supružnici mogu u svako doba, bilo prije ili u toku trajanja braka ili nakon razvoda braka, zahtijevati izuzimanje posebne imovine, odnosno utvrđivanje šta čini posebnu a šta zajedničku imovinu.
Diobu zajedničke imovine mogu tražiti za vrijeme trajanja bračne zajednice, ili nakon njenog prestanka (razvoda braka) utvrđivanjem visine tj. veličine suvlasničkog dijela i njegovom fizičkom ili civilnom diobom.

U zavisnosti od toga da li se radi o posebnoj ili zajedničkoj imovini supružnika, razlikujemo i pravne mehanizme kojima se postiže njena zaštita.

Ali, prije nego što budemo govorili o mehanizmima zaštite i načinu na koji se ostvaruju parva supružnika stečena u toku trajanja bračne zajednice, potrebno je jasno definisati šta predstavlja posebnu a šta zajedničku imovinu.

1. Posebna i zajednička imovina bračnih supružnika

1.1. Posebna imovina bračnih supružnika
Posebna imovina je ona imovina koja pripada isključivo jednom bračnom supružniku.
U posebnu imovinu spada:
• imovina koju je supružnik imao prije sklapanja braka;
• imovina stečena za vrijeme trajanja braka nasljeđem;
• imovina stečena poklonom (ako nije poklonjena oboma);
• imovina stečena diobom zajedničke imovine;
• stvari koje služe ličnoj upotrebi jednog supružnika;
• prihodi i koristi koji proizlaze iz posebne imovine;
Primjeri:
Ako je jedan od supružnika prije braka kupio stan, taj stan ostaje njegova posebna imovina.
Posebnu imovinu predstavlja i prihod koji potiče od posebne imovine (zakupnina od izdavanja tog stana, sva imovina koja se kupi od te zakupnine – bez obzira što se stan iz posebne imovine izdaje za vrijeme trajanja braka!
Posebnu imovinu čini i zajednička imovina supružnika (imovina stečena radom za vrijeme trajanja bračne zajednice) u vezi sa kojom su supružnici za vrijeme trajanja braka zaključili sporazum i međusobno je podijelili. Nakon zaključenja sporazuma, svaki supružnik na dijelu imovine koja je sporazumom pripala u njegovu isključivu imovinu, raspolaže kao da je njegova posebna imovina.
Sve što jedan supružnik naslijedi u toku trajanja braka, odnosno sve što primi na poklon, sa namjerom da je poklon učinjen samo tom supružniku, čini posebnu imovinu tog supružnika.

Posebna imovina se u slučaju razvoda ne dijeli među supružnicima, nego onaj od supružnika koji je bio vlasnik posebne imovine, ostaje to i dalje.

1.2. Zajednička imovina bračnih supružnika
Zajednička imovina je ona imovina koju supružnici steknu radom tokom trajanja bračne zajednice.
U nju spada:
• zarada oba supružnika
• nekretnine kupljene sredstvima stečenim radom tokom braka;
• štednja nastala od prihoda iz rada
• poslovni prihodi ostvareni tokom braka.
Doprinos sticanju zajedničke imovine nije samo zarada, već i vođenje domaćinstva, podizanje djece i podrška drugom
supružniku.

2. Zaštita posebne imovine supružnika

Ostvaruje se prije svega odredbama Porodičnog zakona koji jasno propisuje šta čini posebnu, a šta zajedničku imovinu, a ukoliko budući supružnici/ supružnici/ vanbračni partneri žele isključiti neku od zakonskih pretpostavki, drugačije ili detaljnije unaprijed definisati status imovine kojom raspolažu, to mogu svojom voljom učiniti predbračnim ugovorom - prije sklapanja braka, bračnim ugovorom - u toku braka, ili vansudskim sporazumom bivših supružnika - nakon razvoda braka.
Dakle, imovinu koju smo “unijeli” u brak kao posebnu imovinu, štiti zakon svojim odredbama, a supružnici mogu odstupiti od opšteg pravila i ugovorom drugačije ili preciznije definisati međusobne odnose u pogledu statusa imovine kojom raspolažu.
Onaj partner koji je po zakonu nosioc prava vlasništva na posebnoj imovini, ostaje vlasnik posebne imovine u istom obimu i nakon razvoda braka, a posebna imovina se ne dijeli među supružnicima. Od ovog opšteg pravila, takođe je moguće odstupiti samo ukoliko je jedan supružnik za vrijeme trajanja bračne zajednice ulagao u posebnu imovinu drugog supružnika, zbog čega je njena vrijednost uvećana. U toj situaciji, drugi supružnik bi imao pravo isticanja određenih zahtjeva i prema tom, posebnom dijelu imovine, pod uslovom da među supružnicima nije ranije sklopljen predbračni/bračni ugovor kojim se ta situacija unaprijed definisala.

3. Zaključak
Razlikovanje posebne i zajedničke imovine služi pravičnoj raspodjeli i zaštiti interesa oba supružnika. Ulaganje u posebnu imovinu drugog supružnika ne ostaje bez pravne zaštite, ali zahtijeva jasno dokazivanje ukoliko se dokazivanje ulaganja vrši sudskim putem, ili se takvo ulaganje definiše saglasnom voljom bračnih partnera instrumentima ugovaranja ali i periodičnim dopunama putem aneksa, kojima se evidentiraju naknadna ulaganja, načini sticanja i promjene u imovinskopravnim odnosima partnera, kroz protok vremena.

4. Naša preporuka je da se pitanja imovine sa kojom se "ulazi u brak" regulišu prije stupanja u brak, sa razumijevanjem i jasno izraženom voljom budućih životnih ali i poslovnih partnera. Jer, brak nije samo emocionalna zajednica života, nego i svojevrsni pravno-ekonomski odnos koji sa sob om nosi određena prava, obaveze i finansijske odgovornosti. Sa praktičnog aspekta, brak funkcioniše kao formalno uređeno partnerstvo, iz kojeg ne možemo izaći bez prethodnog "svođenja računa". Zato je naša poruka jasna: Čist račun, duga ljubav!